अनेक मुलींना लग्नाचे वय २१ वर्ष नको आहे…यामागील मुलींची ही कारणे जाणून आपल्या सुद्धा पायाखालची जमीन सरकेल.

अनेक मुलींना लग्नाचे वय २१ वर्ष नको आहे…यामागील मुलींची ही कारणे जाणून आपल्या सुद्धा पायाखालची जमीन सरकेल.

भारतात लग्न करण्याचे किमान वय मुलासाठी २१ आणि मुलींसाठी १८ आहे. बाल विवाह प्रतिबंध अधिनियम 2006 अंतर्गत या वयाखालील विवाह बेकायदेशीर आहे, ज्यामध्ये दोन वर्षांची शिक्षा आणि एक लाख रुपयांचा दंड देखील होऊ शकतो. आता सरकार मुलींसाठी ही मर्यादा 21 करण्याच्या विचारात आहे. खासदार जया जेटली यांच्या अध्यक्षतेखाली 10-सदस्यीय टास्क फोर्सची स्थापना केली गेली आहे, जे लवकरच एनआयटीआय आयोगाला सूचना देतील.

भारतातील बड्या शहरांमध्ये मुलींचे शिक्षण आणि करिअर या विचारांच्या बदलत्या शैलीमुळे त्यांचे लग्न साधारणत: 21 वर्षानंतरच होते. याचा अर्थ असा आहे की या निर्णयाचा सर्वात मोठा परिणाम लहान शहरे आणि खेड्यांमध्ये होईल, जेथे मुलांपेक्षा मुलींना शिकवण्यावर कमी भर दिला जात आहे, त्यामुळे आपल्याला अनेक भागात बालविवाहाची प्रकरणेही अधिक आढळतात.

प्रतीकात्मक चित्र

लग्नाचे किमान वय वाढविल्यास या मुलींचे आयुष्य वाढेल:-

काही सामाजिक संस्थांनी टास्क फोर्ससह ग्राउंडचे अनुभव सामायिक करण्यासाठी आणि या प्रस्तावाशी सहमत नसणाऱ्यासाठी ‘यंग व्हॉईज नॅशनल वर्किंग ग्रुप’ ची स्थापना केली. त्याअंतर्गत जुलै महिन्यात महिला व मुलीचे  आरोग्य व शिक्षण या संदर्भात 15 राज्यांत कार्यरत असलेल्या 96 संघटनांच्या मदतीने 12 ते 22 वर्षे वयोगटातील 2500 मुले व मुलींचा अभिप्राय घेण्यात आला.

टोकन फोटो

मुलींच्या सुरक्षेसाठी त्यांची लवकर लग्न लावली जातात. अमेरिकेत तरी मुलींच्या विवाहाच्या वयाबाबत काही कायदा आहे, असे काही वाचनात आलेलं नाही.

विवाहाची वयोमर्यादा वाढवून माता मुलींच्या मृत्यूचं प्रमाण कमी होणार नाही. त्यांचं पोषण होणार नाही. तर लहानपणापासूनच त्यांच्या पोषणाबाबत, शिक्षणाबाबत सर्वांगीण शिक्षणाबाबत घेतलेल्या योजना, निर्णय याची अंमलबजावणी करावी लागेल. शाळेच्या पोषण आहारापासून सुरुवात केली पाहिजे, अशाही प्रतिक्रिया व्यक्त होत आहेत.

प्रतीकात्मक चित्र

हा नक्कीच स्वागतार्ह निर्णय ठरेल. दुर्दैवाने आजही बालविवाह कायद्याचे गांभीर्य पालकांना उमगलेले नाही. या कायद्यात बऱ्याच पळवाटा असल्याने लोक त्याचा गैरफायदा घेतात. अनेक पालकांची मुलीच्या लग्नासाठी अठरा वर्षे थांबण्याची तयारी नाही. मुलीच्या जन्माचे आजही स्वागत होत नाही, अशा कुटुंबांमध्ये १८ वर्षांपर्यंत लग्न न करण्याचा नियम पाळला जाणे अशक्य आहे.

सरकारी पातळीवरून परिणामकारक पावले उचलली जात नाही. आमच्यासारखे कार्यकर्ते बालविवाह रोखण्यासाठी धावपळ करतात, तेव्हा सरकारी अधिकारी दाखल होतात. मुलींच्या लग्नाचे वय २१पर्यंत वाढविल्यास त्या सक्षम होतील. कायद्याची अंमलबजावणी प्रभावी होण्यासाठी प्रयत्न झाले पाहिजेत.

प्रतीकात्मक चित्र

प्री-मॅरेटल सेक्स:-

भारतात, बाळाच्या जन्माशी संबंधित किंवा दरम्यानच्या समस्यांमुळे आईच्या मृत्यूचे प्रमाण लक्षणीय घटले आहे. युनिसेफच्या म्हणण्यानुसार 2000 मध्ये ही आकडेवारी 1,03,000 वरून 2017 मध्ये 35,000 वर गेली. तथापि, देशात किशोरवयीन मुलींच्या मृत्यूचे सर्वात मोठे कारण आहे.

प्रतीकात्मक चित्र

लग्नाचे वय वाढविणे या आव्हानावर मात करण्यास मदत करेल?

‘यंग व्हॉईज नॅशनल वर्किंग ग्रुप’च्या दिव्या मुकंद यांचा असा विश्वास आहे की आईचे आरोग्य केवळ गर्भधारणेच्या वयांवर अवलंबून नाही,’ कुटुंबातील स्त्रियांचे दारिद्र्य आणि याना निम्न स्थान असल्यामुळे त्यांना पोषण कमी मिळते आणि हे आव्हान आहे.

भारतातल्या कितीतरी मुलींच्या पालकांना मुलींच्या आयुष्याचे एकमेव उद्दिष्ट हे मुलींचे लग्न वाटते. आणि तोपर्यंतचा सगळा वेळ हा त्यांच्या आयुष्यात लग्नासाठीचा वेटिंग पिरीयड असल्यासारखे वागवले जाते. त्यामुळे बहुतांश मुलींची आयुष्य ही घरकाम करण्यात, अदृश्य, पैसे न मिळणारं किंवा कमी मिळणारं काम करण्यात आणि नेहमी इतर कुणावर तरी अवलंबून राहण्यात जातात.

प्रतीकात्मक चित्र

विवाहासाठी किमान वयाची अट का?

कायद्याने बालविवाह आणि अल्पवयीन मुलांचा होणारा गैरवापर रोखण्यासाठी विवाहासाठी किमान वयाची तरतूद करण्यात आली आहे. विवाहाशी संबंधित विविध धर्मांच्या स्वतंत्र कायद्यांची विशिष्ट मानके असतात. जी बहुतेक वेळा प्रथा-परंपरा यांचे प्रतिबिंब दर्शवतात. या प्रथा-परंपरा थांबवण्यासाठी महिलांना विवाहासाठी किमान वयाची अट निर्धारित करण्यात आली आहे. याशिवाय अल्पवयीन मुलगा किंवा मुलीवर लैंगिक, शारीरिक अत्याचार होऊ नये. यासाठी तो कायद्यानुसार बलात्कार मानण्यात आला आहे.

फाईल फोटो

पुरुष-महिलांसाठी विवाहाचे वय भिन्न का?

पुरुष आणि स्त्रिया यांच्या विवाहासाठी वयाच्या वेगवेगळ्या कायदेशीर मानकांबद्दल कायद्यात कोणतेही तर्क मांडण्यात आलेले नाहीत. वेगवेगळ्या कायदेशीर मानकांनुसार पत्नी ही पतीपेक्षा लहान असावी; मात्र ही बाब रुढी-पंरपरांना हातभार लावण्यास मदत करते. महिला हक्क कार्यकर्त्यांनी केलेल्या युक्तिवादानुसार समान वयाच्या पुरुषांपेक्षा महिला अधिक प्रौढ असतात. म्हणून त्यांना लवकर विवाह करण्याची परवानगी दिली जाऊ शकते.

कायद्याने ही बाब कायम ठेवली आहे; तर महिलांविरुद्ध भेदभाव निर्मूलन या विषयावरील आंतरराष्ट्रीय तह समितीकडून (सीएडीएडब्ल्यू) पुरुषांच्या तुलनेत स्त्रियांमध्ये शारीरिक किंवा बौद्धिक वाढीचा वेगळा दर असल्याचे मानणारे कायदे रद्द करण्याची मागणी लावून धरली जात आहे. समितीने शिफारस केली आहे, की दोन्हीच्या लग्नाचे किमान वय 18 वर्षे निश्‍चित केले जाणे आवश्‍यक आहे.

Admin

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *